دیدار و گفتگو با افرادی مانند مولوی عبدالحمید تا آنجا که به کاهش شکاف‌ها منجر شود، حتماً اقدام خوبی است؛ اما میزانسن مسائل باید به‌نحوی تنظیم شود که این تصور پدید نیاید که او در موضوعات پیش‌آمده طرف بی‌گناه ماجرا بوده است.
یکی از مهمترین تصاویر بازتاب‌یافته از سفر یک‌روزه مسعود پزشکیان، رئیس جمهور به سیستان و بلوچستان، دیدار او با مولوی عبدالحمید امام جمعه مسجد مکی زاهدان بود، در همین رابطه برخی رسانه‌ها این دیدار را فتح‌بابی برای تعامل مثبت با عبدالحمید توصیف کردند. این رویکرد تعاملی، که از دعوت او به مراسم معارفه استاندار بومی این استان تا دیدار با رئیس جمهور گسترش یافته، حاوی پیام‌هایی چندوجهی است که نیازمند تحلیل دقیق است.
عبدالحمید اسماعیل‌زهی، در دیدار «نخبگان و فرهیختگان استان سیستان و بلوچستان» با رئیس‌جمهور، ضمن دادن نامه‌ای به پزشکیان اظهار داشت: «درخواست ما این است که وحدت را تقویت کنید. وقتی مردم کنار هم باشند، هزینه امنیت کاهش می‌یابد.»، این پیام، هرچند ساده به‌نظر می‌رسد، اما در دل خود بازتاب‌دهنده دغدغه‌ها و پیشنهادهایی برای گذر از بحران‌های منطقه‌ای است که تحت‌تأثیر اظهارات تنش‌زا دامن زده شده بودند.
مولوی عبدالحمید محور وفاق یا بخشی از مسئله؟
عبدالحمید اما در سال ۱۴۰۱ مواضعی اتخاذ کرد که او را به یکی از چهره‌های مورد توجه رسانه‌های اپوزیسیون از جمله شبکه‌هایی مانند ایران‌اینترنشنال تبدیل کرد. اگرچه در بحبوحه آشوب‌های ۱۴۰۱ در مواجهه با ناآرامی‌های زاهدان اشتباهاتی رخ داد و تبعات سنگینی به کشور تحمیل کرد اما برای جبران این اشتباه از همان ابتدا گام‌هایی نیز برداشته شد.
مواضع تند و تحریک‌آمیز مولوی عبدالحمید در آن زمان، به‌عنوان بخشی از پازل ناامنی‌های منطقه‌ای تفسیر می‌شد، بااین‌حال، اکنون با گذر زمان و کاهش التهابات، عبدالحمید ظاهراً اعلام می‌کند که به‌سمت گفت‌وگو و تعامل حرکت کرده است.
این تغییر رویکرد را می‌توان نتیجه واقع‌بینی بیشتر نسبت به شرایط کشور و ناتوانی پروژه‌های براندازانه در تغییر معادلات منطقه‌ای دانست. اینک و پس از شکست پروژه‌های تحریک‌آمیز، عبدالحمید حداقل مدعی است که در مسیری متفاوت گام برداشته و به‌نوعی از گفتمان پیشین فاصله گرفته است.
گامی به‌سوی انسجام بیشتر
دعوت از عبدالحمید برای حضور در مراسم رسمی و دیدار با مقامات عالی‌رتبه مانند مسعود پزشکیان، بازتاب‌دهنده رویکردی است که به‌دنبال بازکردن مسیر گفت‌وگو و تقویت انسجام ملی است. اقدامات دولت در این زمینه، از جمله انتصاب استاندار بومی در سیستان و بلوچستان، گامی مثبت و سازنده تلقی می‌شود. این تصمیم‌ها، اگرچه در راستای کاهش شکاف‌ها و تنش‌هاست، اما موفقیت آن‌ها به چگونگی تنظیم «میزانسن تعامل» بستگی دارد.
با این حال، یکی از نقدهای اساسی که به دیدار رئیس جمهور با عبدالحمید وارد می‌شود بازتاب رسانه‌ای آن است. تنظیم درست این روابط و ارائه پیام دقیق در تعاملات رسانه‌ای و سیاسی، برای جلوگیری از سوءبرداشت‌ها ضروری است. نشان دادن عبدالحمید به‌عنوان محور وفاق، با توجه به سابقه مواضع او، می‌تواند پیام‌های نادرستی به افکار عمومی ارسال کند. عبدالحمید در گذشته متأسفانه خود را به بخشی از مشکل تبدیل کرده بود، و القای اینکه او همواره بخشی از راه‌حل بوده تصویر نادرستی از میزانس مسائل در کشور است.
تفکیک خط مطالبه‌گری از تروریسم
یکی از نکات مثبت شرایط کنونی در سیستان و بلوچستان، تفکیک واضح خط تروریسم و آشوب از مطالبه‌گری مشروع است. در سال ۱۴۰۱، تحریکات گروه‌های تروریستی مانند جیش‌العدل، شرایطی را ایجاد کرد که برخی مطالبات مردم منطقه نیز میان آن التهابات گم شد، اما اکنون، با برخورد قاطع نیروهای نظامی با تروریست‌ها و تغییر گفتمان برخی چهره‌های محلی مانند عبدالحمید، این خطوط به‌خوبی از هم جدا شده‌اند.
در این وضعیت، تعاملات مسئولانه دولت می‌تواند به تقویت گفتمان مطالبات قانونی مردم و جلوگیری از سوءاستفاده جریان‌های افراطی کمک کند.
نقش دولت و بزرگان در تحقق مطالبات مردم
تعامل با عبدالحمید و دیگر چهره‌های محلی در سیستان و بلوچستان، اگر با رویکردی مدبرانه و مبتنی بر تنظیم دقیق روابط همراه باشد، می‌تواند به کاهش شکاف‌ها و تقویت وحدت ملی منجر شود، اما در این میان، لازم است پیام تعاملات به‌گونه‌ای منتقل شود که نشان‌دهنده قاطعیت و ثبات حاکمیت کنار احترام به تنوعات فرهنگی و مذهبی باشد.
آنچه امروز در سیستان و بلوچستان مورد نیاز است، نه صرفاً تعامل با چهره‌هایی مانند عبدالحمید، بلکه تدوین و اجرای سیاست‌هایی است که به‌صورت ساختاری به توسعه پایدار و کاهش نابرابری‌ها و شکاف‌ها در این استان بینجامد.
گفتمان وحدت، هرچند ارزشمند است، اما برای نهادینه شدن، نیازمند حمایت عملی و عینی از خواسته‌های مشروع مردم است، در این مسیر نقش دولت در کاهش حساسیت‌ها، مدیریت فضای رسانه‌ای و تفکیک بین مطالبات واقعی و جریان‌های تخریبی، برجسته است و نقش چهره‌های دارای پایگاه اجتماعی نیز در جهت‌دهی مناسب به مطالبات عمومی و مهار سوءاستفاده‌ها از این مطالبات اهمیت دارد.
